नयाँ दिल्ली – रक्षाबन्धन पर्व नजिकिँदै गर्दा भारतमा गाईको गोबरबाट तयार पारिएका राखीले चर्चा बटुलेका छन्। वातावरणमैत्री तथा प्रयोगपछि माटोमा सजिलै मिसिने दाबी गरिएका यी राखी सामाजिक सञ्जालमा भने प्रशंसा भन्दा बढी आलोचना र व्यंग्यको विषय बनेका छन्।

‘वैदिक राखी’ तथा ‘इको–फ्रेन्ड्ली राखी’ नाम दिइएका यी राखी प्रशोधित गाईको गोबरबाट निर्माण गरिन्छन्। अझ रोचक कुरा, राखीभित्र विभिन्न प्रजातिका बिरुवाका बीउसमेत राखिने बताइएको छ। प्रयोगपछि राखीलाई माटोमा राख्दा गोबर माटोमा मिसिएसँगै त्यसमा राखिएको बीउबाट बिरुवा उम्रन सक्ने निर्माताहरूको दाबी छ।

भारतका उत्तराखण्ड र ओडिशाका केही क्षेत्रमा यस्ता राखीको बिक्री सुरु भएको छ। उत्पादकहरूका अनुसार मुम्बई, नोएडा र जयपुरलगायत ठूला सहरबाट समेत यसको माग आउन थालेको छ। भुवनेश्वरमा बिक्री भइरहेका गोबरबाट बनेका राखीको मूल्य १५ देखि ७५ भारतीय रुपैयाँसम्म रहेको बताइएको छ।

यद्यपि, सामाजिक सञ्जालमा भने यसको चर्चा मिश्रित देखिएको छ। केही प्रयोगकर्ताले गोबरबाट राखी बनाउने अवधारणामाथि प्रश्न उठाउँदै व्यंग्य गरेका छन् भने कतिपयले यसलाई असामान्य र अनौठो उत्पादन भन्दै मजाक उडाएका छन्।

अर्कोतर्फ, यसको पक्षमा रहेकाहरूले भने परम्परागत पर्वलाई वातावरण संरक्षणसँग जोड्ने सिर्जनात्मक प्रयासका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार प्लास्टिक तथा अन्य कृत्रिम सामग्रीबाट बनेका राखी प्रयोगपछि फोहोरका रूपमा थुप्रिन सक्छन्। तर बीउ समावेश गरिएका गोबरका राखी प्रयोगपछि माटोमा मिसिएर वातावरणमा सकारात्मक योगदान दिन सक्छन्।

उत्तराखण्डका सामाजिक अभियन्ता अजय प्रकाश बडोलाले आफूले विगत पाँच वर्षदेखि यस्तो राखी उत्पादन गर्दै आएको बताएका छन्। उनका अनुसार राखी निर्माणका लागि महिलाहरूलाई तालिमसमेत दिइएको छ, जसले उनीहरूलाई आयआर्जनको अवसर दिएको छ। बिक्रीबाट प्राप्त नाफाको २० प्रतिशत विपन्न बालबालिकाको सहयोगमा खर्च गर्ने गरिएको दाबी पनि गरिएको छ।

यसरी परम्परागत रक्षाबन्धनलाई वातावरण संरक्षण र सामाजिक उद्यमसँग जोड्ने प्रयासका रूपमा अघि सारिएका गोबरका राखी अहिले भारतमा चर्चाको विषय बनेका छन्। वातावरणमैत्री विकल्पका रूपमा यसको प्रयोगबारे बहस भइरहँदा सामाजिक सञ्जालमा भएको व्यंग्य र आलोचनाले भने यसको चर्चा झनै बढाएको छ।